İnmemiş Testis

İnmemiş testis nedir

İnmemiş testis (tıbbi adıyla kriptorşidizm), doğumda bir ya da iki testisin bulunması gereken yere — yani torbaya (skrotum) — tam olarak inmemiş olması durumudur. Anne karnındaki gelişim sırasında testisler başlangıçta karın boşluğunun üst kısmında oluşur. Gebeliğin ilerleyen aylarında kasık kanalı boyunca aşağıya doğru ilerleyerek, doğuma yakın dönemde torbaya yerleşir. Bu inişin tamamlanmaması durumunda testis kasıkta ya da karın içinde takılı kalabilir.

Testisin torba içinde bulunması rastlantısal bir anatomik ayrıntı değildir. Torba, vücudun iç ısısından bir miktar daha serin bir ortam sağlar; sağlıklı sperm üretimi bu daha düşük ısıyı gerektirir. Testis torba dışındaki sıcak ortamda kaldığında, zaman içinde işlevi olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle inmemiş testis yalnızca görünüş açısından değil, çocuğun ileri dönem sağlığı açısından da takip edilmesi gereken bir durumdur.

İnmemiş testis, erkek bebeklerde en sık karşılaşılan doğumsal genital sorunlardan biridir. Çoğu durumda erken tanı ve uygun zamanlı müdahale ile testis torbaya yerleştirilebilir. Bu sayfada, durumun nasıl fark edildiği, tanı sürecinin nasıl işlediği ve önerilen tedavi olan orşiopeksinin (testisin torbaya indirilip sabitlenmesi) ne zaman ve nasıl uygulandığı ebeveyne yönelik bir dille açıklanmaktadır.

Neden olur, hangi bebeklerde görülür

İnmemiş testisin tek bir nedeni yoktur; testisin iniş sürecini etkileyen hormonal, mekanik ve genetik etkenlerin bir arada rol oynadığı düşünülür. Testisin karından torbaya doğru hareketi, gebeliğin son haftalarında tamamlanan bir süreçtir. Bu sürecin herhangi bir aşamasındaki aksama, testisin yolda kalmasına yol açabilir.

En önemli risk etkeni erken doğumdur. Testisin inişi gebeliğin son dönemine denk geldiğinden, zamanından önce doğan bebeklerde bu süreç henüz tamamlanmamış olabilir. Bu nedenle erken doğan erkek bebeklerde inmemiş testis görülme sıklığı, zamanında doğanlara kıyasla belirgin biçimde yüksektir. Bu bebeklerin önemli bir kısmında testis, doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden torbaya iner.

Erken doğum dışında doğum ağırlığının düşük olması, ailede inmemiş testis öyküsü bulunması ve bazı hormonal düzenleme farklılıkları da olasılığı artırabilir. Çoğu olguda tek taraflı, yani yalnızca bir testisi ilgilendiren bir durum söz konusudur ve sıklıkla sağ tarafta görülür. Daha az sıklıkta her iki testis de etkilenebilir. Önemli olan, bu etkenlerin tek başına bir “suçlu” aramaktan çok, doğum sonrası düzenli muayenelerle durumun erkenden fark edilmesini sağlamasıdır.

Belirtiler ve fark edilmesi

İnmemiş testisin en belirgin işareti, çocuğun torbasında bir ya da iki tarafta testisin ele gelmemesidir. Bu durum çoğunlukla doğumdan hemen sonra hastanede yapılan ilk muayenede ya da bebek hekimi kontrollerinde fark edilir. Bazen ebeveynler, çocuğun bezini değiştirirken ya da banyo sırasında torbanın bir tarafının boş ya da diğerine göre küçük göründüğünü kendileri de gözlemleyebilir.

Bu noktada önemli bir ayrım, gerçek inmemiş testis ile “retraktil testis” (utangaç testis) arasındaki farktır. Retraktil testis, normalde torbada bulunan ancak soğuk, korku ya da dokunma gibi uyaranlarla geçici olarak yukarı çekilebilen testistir. Bu tür testisler ılık bir ortamda ya da çocuk rahatladığında yeniden torbaya iner ve genellikle bir tedavi gerektirmez. Gerçek inmemiş testis ise torbaya hiçbir koşulda inmez ya da indirildiğinde hemen geri çekilir. Bu ayrımı kesin olarak yapmak deneyim gerektirdiğinden, kararın bir çocuk cerrahı tarafından verilmesi uygun olur.

İnmemiş testis çoğu zaman çocukta ağrıya ya da rahatsızlığa yol açmaz; bu nedenle yalnızca belirti beklemek yerine düzenli muayenelerle takip önemlidir. Ağrı, ani şişlik ya da kızarıklık gibi bulgular farklı durumlara işaret edebilir. Özellikle torba ya da kasık bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı söz konusuysa, bu tabloyu testis dönmesi (torsiyon) gibi acil bir durumdan ayırmak gerektiğinden vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.

Tanı süreci

İnmemiş testisin tanısı büyük ölçüde dikkatli bir fizik muayeneye dayanır. Çocuk cerrahı, çocuğu sakin ve ılık bir ortamda muayene ederek testisin torbada olup olmadığını, kasık bölgesinde elle hissedilip hissedilmediğini değerlendirir. Testisin ele geldiği konum, torbaya indirilebilir olup olmadığı ve indirildiğinde yerinde kalıp kalmadığı, tedavi planını belirleyen önemli ayrıntılardır. Bu muayene, retraktil testis ile gerçek inmemiş testisin ayırt edilmesinde de belirleyicidir.

Bazı durumlarda testis fizik muayenede hiç ele gelmez; buna “ele gelmeyen testis” denir. Bu olgularda testisin kasık kanalının yukarısında, karın içinde olabileceği ya da gelişmemiş olabileceği düşünülür. Rutin ultrason çoğu zaman karın içindeki testisin yerini güvenilir biçimde göstermede yeterli olmayabilir; bu nedenle her olguda görüntüleme istenmez ve karar muayene bulgularına göre verilir.

Testisin ele gelmediği seçilmiş olgularda, tanı ve tedavinin aynı seansta birleştirilebildiği laparoskopi (karın içinin ince bir kamera ile görüntülenmesi) yöntemi gündeme gelebilir. Laparoskopi ile testisin karın içindeki konumu doğrudan görülebilir ve uygun durumda aynı işlemde torbaya indirme planlanabilir. İki taraflı ele gelmeyen testis gibi özel durumlarda ek hormonal değerlendirmeler de yapılabilir. Hangi tetkiklerin gerektiği çocuğun durumuna göre belirlenir.

Tedavi: orşiopeksi

İnmemiş testiste önerilen tedavi cerrahidir ve bu işleme orşiopeksi (testisin torbaya indirilip orada sabitlenmesi) adı verilir. Amaç, testisi bulunduğu konumdan dikkatlice serbestleştirerek torbaya yerleştirmek ve geri yukarı çıkmayacak biçimde sabitlemektir. Bu sayede testis, sağlıklı işlev için gereken daha serin ortama kavuşur; ayrıca torbada konumlanması ileri dönem muayene ve takibi de kolaylaştırır.

Zamanlama bu tedavinin en kritik yönlerinden biridir. İlk 6 ay, testisin kendiliğinden inme şansının tanındığı bir izlem dönemidir. Bu süre sonunda testis hâlâ inmemişse, güncel yaklaşım orşiopeksinin 6-18 ay arasında, tercihen ilk yaş civarında tamamlanmasıdır. Bu zaman aralığının önerilmesinin nedeni, testisin torba dışındaki yüksek ısıya uzun süre maruz kalmasının ileri dönem işlevini olumsuz etkileyebilmesidir. Bu nedenle tanı konulduktan sonra ameliyatın gereksiz yere geciktirilmemesi önerilir.

İşlem, çocuğun yaşına ve testisin konumuna göre planlanır. Kasıkta ele gelen testisler çoğunlukla kasık bölgesinden yapılan küçük bir kesi ile torbaya indirilir. Karın içinde yer alan testislerde ise laparoskopik yöntemler kullanılabilir ve bazı durumlarda işlem iki aşamada planlanabilir. İnmemiş testise sıklıkla eşlik eden açık kasık fıtığı kanalı (prosessus vajinalis açıklığı) varsa, aynı seansta onarılır. Yöntem seçimi her çocuk için ayrı değerlendirilir.

Ameliyat süreci ve iyileşme

Orşiopeksi genel anestezi altında, çocuğun hiçbir şey hissetmeyeceği şekilde gerçekleştirilir. İşlem genellikle 30-45 dakika sürer ve günübirlik planlanır; yani çocuğunuz çoğunlukla ameliyatın yapıldığı gün, anesteziden tam olarak uyandıktan ve genel durumu uygun bulunduktan sonra taburcu edilir. Ameliyat öncesinde belirli bir süre aç kalınması istenir; bu kurallar randevu sırasında ayrıntılı biçimde anlatılır.

Ameliyattan sonraki ilk birkaç günde kasık ve torba bölgesinde hafif şişlik, morarma ve hassasiyet görülmesi beklenen bir durumdur ve zamanla geriler. Çocuğun ağrısı, hekimin önerdiği basit ağrı kesicilerle rahatlıkla yönetilebilir. Yara bölgesinin bakımı, banyonun ne zaman yapılabileceği ve kullanılan dikişlerin türüne göre pansuman önerileri hekiminiz tarafından net biçimde açıklanır; bu önerilere uyulması iyileşmeyi destekler.

Çocuklar genel olarak bu ameliyattan sonra hızla toparlanır. İlk günlerde yorucu olmayan, sakin bir günlük düzene dönülebilir. Ancak bölgeyi zorlayabilecek bisiklete binme, oyun parkı aletleri ve sert fiziksel oyunlardan genellikle 1-2 hafta kadar uzak durulması önerilir. Bu süre, sabitlenen testisin yeni konumunda güvenle yerleşmesine olanak tanır. İyileşme döneminin sonunda kontrol muayenesinde testisin torbadaki konumu ve gelişimi değerlendirilir.

Tedavi edilmezse riskler ve takip

İnmemiş testisin zamanında tedavi edilmesinin temel gerekçesi, ileri döneme ait sağlık risklerini azaltmaktır. Testis torba dışındaki yüksek ısı ortamında uzun süre kaldığında sperm üretimi olumsuz etkilenebilir. Tek taraflı olgularda doğurganlık çoğunlukla korunsa da, iki taraflı durumlarda ya da müdahalenin geciktiği olgularda bu etki daha belirgin olabilir. Erken ve uygun zamanlı orşiopeksi, bu açıdan en koruyucu yaklaşım olarak kabul edilir.

İkinci önemli konu, inmemiş testiste ileri yaşlarda testis tümörü gelişme olasılığının normal konumdaki testise göre bir miktar daha yüksek olmasıdır. Testisin torbaya alınması bu riski sıfırlamasa da, testisin elle muayene edilebilir bir konuma gelmesini sağlayarak ileride olası değişikliklerin daha kolay fark edilmesine olanak tanır. Bu nedenle erişkin dönemde de testislerin düzenli olarak gözden geçirilmesi önerilir.

İnmemiş testise sıklıkla açık bir kasık fıtığı kanalının eşlik etmesi de takip edilmesi gereken bir konudur; bu durum ameliyat sırasında değerlendirilir ve gerektiğinde onarılır. Tedavi tamamlandıktan sonra, testisin torbadaki konumu ve gelişimi belirli aralıklarla yapılan kontrollerle izlenir. Bu takip, hem iyileşmenin doğru ilerlediğini doğrulamak hem de uzun dönem sağlığı gözetmek açısından değerlidir.

Ne zaman uzman hekime başvurulmalı

Çocuğunuzun torbasında bir ya da iki testisin ele gelmediğini fark ettiyseniz ya da bir tarafın boş veya küçük göründüğünü düşünüyorsanız, bunu rutin bebek kontrollerinde mutlaka paylaşmanız önemlidir. Doğumda inmemiş olarak değerlendirilen testis için ilk aylar izlem dönemi olsa da, 6. ayı geçtiği hâlde testis hâlâ torbada değilse bir çocuk cerrahı değerlendirmesi gecikmeden planlanmalıdır. Erken değerlendirme, tedavinin önerilen zaman aralığında yapılabilmesi açısından belirleyicidir.

Daha önce torbada görülen bir testisin zamanla yukarı çekilmiş gibi görünmesi, retraktil testis ile sonradan yukarı çıkan (“yükselen”) testis ayrımını gerektirdiğinden yine hekim değerlendirmesini gerektirir. Bu ayrımın yalnızca gözlemle yapılması güç olabileceğinden, deneyimli bir çocuk cerrahının muayenesi yol göstericidir.

Bunların yanında, çocuğun kasık ya da torba bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı, hızla büyüyen şişlik, kızarıklık ya da çocuğun huzursuzluğuyla birlikte kusma gibi bulgular ortaya çıkarsa, bu tablo testis dönmesi (torsiyon) ya da boğulmuş fıtık gibi acil durumlara işaret edebilir. Böyle bir durumda randevu beklemeden, vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır. Bunun dışındaki tüm sorular ve değerlendirme talepleri için çocuğunuzun durumu planlı bir muayene ile ele alınabilir.